อาหารสายยาง ที่มีสารอาหารครบถ้วนและเพียงพอต่อความต้องการของร่างกายการจัดอาหารทางสายยางให้มีสารอาหารครบถ้วนและเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย (Nutritionally Complete) จะต้องมีการคำนวณสัดส่วนสารอาหารหลัก (Macronutrients) ให้สมดุลเหมือนการทานอาหารปกติ แต่อยู่ในรูปแบบที่ย่อยง่ายและดูดซึมได้จริงครับ
แนวทางการจัดสารอาหารให้ครบ 5 หมู่ สำหรับสูตรมาตรฐานที่ใช้ในโรงพยาบาลทั่วไปครับ
1. องค์ประกอบสารอาหาร 5 หมู่ ใน 1 มื้อ
เพื่อให้ร่างกายได้รับพลังงานเพียงพอ สัดส่วนที่แนะนำโดยทั่วไปคือ:
คาร์โบไฮเดรต (50-60%): เป็นแหล่งพลังงานหลัก
โปรตีน (15-20%): เพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอและคงมวลกล้ามเนื้อ
ไขมัน (20-30%): ให้พลังงานเข้มข้นและช่วยดูดซึมวิตามิน
วิตามินและแร่ธาตุ: จากผักและผลไม้หลากสี
ใยอาหาร: เพื่อช่วยระบบขับถ่าย
2. สูตรมาตรฐาน "อาหารปั่นผสม" (สำหรับ 1,000 ml)
สูตรนี้ให้พลังงานประมาณ 1,000 kcal (1 kcal/ml) ซึ่งเพียงพอสำหรับผู้ป่วยทั่วไปใน 1 วัน (แบ่งให้ 4-5 มื้อ)
หมู่สารอาหาร วัตถุดิบแนะนำ ปริมาณ
โปรตีน ไข่ขาวต้มสุก (6-8 ฟอง) + อกไก่ (100 กรัม) 150−200 กรัม
คาร์โบไฮเดรต ข้าวสวยต้มเละ หรือ ฟักทองต้ม 250 กรัม
ไขมัน น้ำมันรำข้าว หรือ น้ำมันถั่วเหลือง 2−3 ช้อนโต๊ะ
วิตามิน/ใยอาหาร ผักกาดขาว, แครอท, กล้วยน้ำว้าสุก 100−150 กรัม
แร่ธาตุ น้ำตาลทราย (เล็กน้อย) และน้ำต้มสุก เติมจนครบ 1,000 ml
3. วิธีเช็กว่า "เพียงพอ" หรือไม่?
การจะดูว่าผู้ป่วยได้รับสารอาหารเพียงพอหรือไม่ ให้สังเกตจาก 3 สัญญาณนี้ครับ:
น้ำหนักตัว: น้ำหนักคงที่ ไม่ลดลงฮวบฮาบ (น้ำหนักลดแสดงว่าพลังงานไม่พอ)
ความสดชื่น: ผู้ป่วยไม่ซึม มีแรงขยับตัว ผิวพรรณไม่แห้งกร้าน
การขับถ่าย: ถ่ายเป็นก้อนนิ่มสม่ำเสมอ ไม่มีอาการท้องผูกหรือท้องเสียเรื้อรัง
4. ข้อจำกัดและทางเลือก (อาหารทางการแพทย์)
หากการทำอาหารปั่นเองทำได้ยาก หรือผู้ป่วยมีโรคเฉพาะทางที่ต้องการสารอาหารแม่นยำสูง การใช้ "อาหารทางการแพทย์สูตรสำเร็จ" (Commercial Formula) จะช่วยให้มั่นใจเรื่องความครบถ้วนได้มากกว่าครับ:
สูตรมาตรฐาน: เช่น Ensure, Isocal, Nutren Optimum (สารอาหารครบ 5 หมู่ในแก้วเดียว)
สูตรเบาหวาน: เช่น Glucerna, Nutren Diabetes (คุมน้ำตาล)
สูตรโรคไต: เช่น Nepro (คุมเกลือแร่และโปรตีน)
⚠️ ข้อควรระวังในการเตรียม
ความสะอาด: อุปกรณ์ต้องลวกน้ำร้อนทุกครั้ง อาหารปั่นต้องแช่เย็นและใช้ให้หมดภายใน 24 ชม.
การกรอง: ต้องกรองผ่านกระชอนตาถี่ 2 รอบ เพื่อให้เนื้ออาหารเนียนที่สุด ป้องกันสายยางอุดตัน
อุณหภูมิ: ก่อนให้ควรตั้งทิ้งไว้ให้หายเย็น หรือแช่ในน้ำอุ่น ห้ามให้ขณะเย็นจัดเพราะจะทำให้ท้องเสีย
